Διατροφή στη χρόνια νεφρική νόσο
Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για τη διατροφή στη χρόνια νεφρική νόσο. Βέβαια, δε θα είναι ένα γνωστό άρθρο που απαγορεύει τροφές και προωθεί κάποιες άλλες, καθότι κάτι τέτοιες πρακτικές εγκαταλείφθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του '90. Πάμε λοιπόν να γνωρίσουμε τον συνδυασμό της νεφρολογίας με τη διατροφή.
Κρεατινίνη και διατροφή στη χρόνια νεφρική νόσο
Το πιο συχνό αίτημα που λαμβάνουμε από τον κόσμο είναι η επιθυμία τους να κάνουν μια διατροφή για να "πέσει η κρεατινίνη". Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ο συγκεκριμένος δείκτης μπορούμε να πούμε πως δε μας αφορά καθόλου, μιας και δεν είναι τοξικός και μιας και τα επίπεδά του περιφέρονται γύρω από μια τιμή. Έχει παρατηρηθεί ότι, όταν ακολουθείτε μια διατροφή ακραίου φυτοφαγικού τύπου, τότε ναι, τα επίπεδα της κρεατινίνης μπορεί να πέσουν, αλλά αυτό θα συμβεί γιατί θα έχει χαθεί μυϊκός ιστός και όχι γιατί θα έχει βελτιωθεί η νεφρική σας λειτουργία.
Όπως προείπαμε, ο συγκεκριμένος βιοχημικός δείκτης δεν είναι τοξικός και στις περιπτώσεις χρόνιας νεφρικής νόσου, δεν τον λαμβάνουμε υπόψη μας. Αντ' αυτού, φροντίζουμε να δώσουμε συγκεκριμένη ποσότητα πρωτεΐνης, για να μη χαθεί μυϊκός ιστός, αλλά και να μην ανέβουν τα επίπεδα της ουρίας, η οποία είναι τοξική και συνδέεται μάλιστα με τη διατροφή και την κατανάλωση κρέατος ή ομάδων τροφής πλούσιων σε πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας. Στη χρόνια νεφρική νόσο, που είναι αυξημένων ενεργειακών απαιτήσεων, το τελευταίο πράγμα που θα θέλαμε να δούμε είναι υποσιτισμένους ασθενείς υπό τον φόβο αύξησης της κρεατινίνης.
Αλάτι: Ο αόρατος ένοχος
Κάποτε το αλάτι ήταν απαραίτητο για την επιβίωσή μας, ενώ σήμερα αποτελεί ένα απλό στοιχείο της καθημερινής μας διατροφής σε σχέση με το παρελθόν. Σήμερα ζούμε σε ένα διατροφικό περιβάλλον γεμάτο από αλάτι. Όλα τα προβλήματα λοιπόν με το αλάτι, μας προκύπτουν λόγω ενός εξελικτικού καταλοίπου, σύμφωνα με το οποίο ο οργανισμός, ακόμα και σήμερα, θεωρεί ότι είναι στοιχείο απαραίτητο για την επιβίωσή του. Μάλιστα, για έναν περίεργο λόγο, όσο εξελίσσεται η χρόνια νεφρική νόσος, τόσο ο οργανισμός αναπτύσσει μηχανισμούς για να κρατάει περισσότερο αλάτι ή όπως το λέμε επιστημονικά, νάτριο, ή καλύτερα νάτριο από το χλωριούχο νάτριο.
Οι βασικές οδηγίες είναι "κόψε το αλάτι". Το θέμα όμως είναι ότι, όπως προαναφέραμε, το αλάτι βρίσκεται κρυμμένο παντού και εσείς νομίζετε ότι κόβοντας το αλάτι του φαγητού έχετε πετύχει τον στόχο σας, αλλά στην πραγματικότητα έχετε πετύχει μόνο το 30% αυτού, καθότι το υπόλοιπο 70% του αλατιού που παίρνετε μέσα στην ημέρα είναι κρυφό. Μάλιστα, μπορεί να υπάρχει σε σεβαστή ποσότητα ακόμα και σε σοκολάτα. Σκοπός σας είναι να μάθετε τα όριά σας στο αλάτι και φυσικά να διαβάζετε τις διατροφικές ετικέτες των προϊόντων που αγοράζετε, για να μην τα ξεπερνάτε.
Κάλιο: Εχθρός ή φίλος;
Αδιαμφισβήτητα είναι εχθρός και μπορεί να σκοτώσει πολύ εύκολα κάποιον. Σίγουρα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν βρίσκεστε πάνω από τα φυσιολογικά όρια. Σε γενικές γραμμές χρειάζεται προσοχή. Όμως υπάρχει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα και μιας και ξεκινήσαμε με τα αρνητικά του καλίου, ας δούμε και τα θετικά του. Το κυριότερο θετικό του είναι ότι ρυθμίζει πολύ εύκολα την αρτηριακή πίεση, καθυστερώντας την εξέλιξη της νόσου.
Το άλλο θετικό είναι ότι, στην πραγματικότητα, λίγοι ασθενείς χρειάζεται να κάνουν περιορισμούς στη διατροφική του λήψη, μιας και τα επίπεδα του καλίου στο αίμα δεν εξαρτώνται μόνο από τη διατροφή, αλλά και από άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα ο τύπος της αντιυπερτασικής αγωγής, η πρωτοπάθεια της νόσου, ο όγκος των ούρων, η σωματοδομή του καθενός και, προπάντων, η ιδιοσυγκρασία που έχει ο κάθε οργανισμός στο συγκεκριμένο ιχνοστοιχείο. Αν πάρουμε σαν γενική παραδοχή ότι δεν είστε οργανισμός που θα ανεβάσει εύκολα επίπεδα, τότε η διατροφική λήψη του καλίου όχι μόνο δεν απαγορεύεται, αλλά είναι και ωφέλιμη, κυρίως για τη λειτουργία της καρδιάς και την πτώση της αρτηριακής σας πίεσης.
Φώσφορος: Πού τον χάνεις, πού τον βρίσκεις
Ο φώσφορος είναι πηγή ζωής, μιας και το γενετικό μας υλικό, τα κύτταρά μας και πολλές άλλες δομές του οργανισμού αποτελούνται από αυτόν. Πολλά τρόφιμα, ακόμα και από αυτά που θεωρούνται υγιεινά και θα έπρεπε να καταναλώνει ένας ασθενής, είναι πλούσια σε φώσφορο. Ακούμε μάλιστα πολλούς να λένε να μην τρώτε φασόλια, ξηρούς καρπούς και προϊόντα ολικής άλεσης, μιας και αυτά έχουν φώσφορο. Και κάπου εδώ αρχίζει το μπέρδεμα. Τι έχει φώσφορο ή, μάλλον, τι δεν έχει.
Για να απαντήσουμε λοιπόν σε αυτό το ερώτημα, θα σας πούμε ότι στη διατροφή δε μας νοιάζει τι έχει φώσφορο, αλλά τι αποδίδει φώσφορο (κάτι που μάλιστα λέμε και βιοδιαθεσιμότητα). Χωρίζουμε όλα τα τρόφιμα σε 4 κατηγορίες. Όσο ανεβαίνουμε κατηγορία, τόσο θα αυξάνεται και η ποσότητα του φωσφόρου που ο οργανισμός μπορεί να απορροφήσει:
- Φυτικός φώσφορος: Μέση διαθεσιμότητα 30%
- Γαλακτικός φώσφορος: Μέση διαθεσιμότητα 50 - 60%
- Ζωικός φώσφορος: Μέση διαθεσιμότητα 70 - 80%
- Φώσφορος συντηρητικών: Μέση διαθεσιμότητα 100%
Για να το κάνουμε πιο απλό, έστω ότι έχουμε 4 τρόφιμα από τις παραπάνω κατηγορίες, όλα με 100 mg φωσφόρου:
- Εάν το τρόφιμο ήταν φυτικό (φασόλια, φάβα, φακές, ξηροί καρποί, ψωμί ολικής άλεσης), θα απορροφούσαμε μόνο 30 mg
- Εάν το τρόφιμο ήταν γαλακτοκομικό, θα απορροφούσαμε 50 - 60 mg φωσφόρου
- Εάν το τρόφιμο ήταν ζωικό, θα απορροφούσαμε 70 - 80 mg φωσφόρου
Ο πρωταθλητής στην απορρόφηση φωσφόρου, είναι οποιοδήποτε τρόφιμο περιέχει συντηρητικά φωσφόρου, όπου και θα είχαμε 100% απορρόφηση. Το νόημα, βέβαια, σε αυτή την περίπτωση είναι να μην πέσουμε στο λάθος και απορρίψουμε υγιεινά τρόφιμα που θα μας απέδιδαν τεράστια οφέλη στη διατροφή λόγω του φόβου του φωσφόρου.
Συνοπτικά, αυτές ήταν κάποιες βασικές οδηγίες γύρω από τη διατροφή στη χρόνια νεφρική νόσο. Κατά γενική ομολογία, στην πλειονότητα των ασθενών μπορεί να ισχύουν, αλλά δε σημαίνει ότι θα έπρεπε να ακολουθούνται χωρίς τη βοήθεια ειδικού.